خدیجة ا لکبری زنان شهرستان خواف

عارضه «ريفلاکس» يا «ترش کردن» يکي از شايع ترين اختلالات گوارشي است که بسياري از افراد آن را تجربه مي کنند. اين عارضه گوارشي در بيشتر موارد به درمان خاصي نياز ندارد اما ممکن است در درازمدت باعث بروز بيماري شود. نکته اين جاست که هر فردي که دچار «ريفلاکس» مي شود، نبايد تصور کند به بيماري مزمني مبتلا خواهد شد و يا بيماري او دشوار است. بنابراين بهتر است اطلاعات مردم را از اين دسته از بيماري ها افزايش دهيم تا با آگاهي بيشتر به درمان بيماري خود اقدام کنند.علايم «ريفلاکس» در بيشتر مواقع اختصاصي نيست و مبتلايان به عوارض صفراوي، قلبي و معده با علايم شبيه «ريفلاکس» به پزشک مراجعه مي کنند. بنابراين علايم بيماري «ريفلاکس» با بسياري از بيماري ها شباهت دارد و تشخيص واقعي بيماري را دشوار مي کند.

مري که نقش انتقال مواد غذايي از دهان به معده را دارد، فقط يک لوله عضلاني انتقال دهنده مواد غذايي به معده نيست بلکه عملکرد موثري در پيشگيري از «ريفلاکس» دارد. حرکات مري و اسفنکترهاي انتهاي مري و ترشحات آن، نقش مهمي در عملکرد صحيح مري دارد.«ريفلاکس» در واقع بازگشت اسيد معده به مجراي مري است که ممکن است ۵۰ درصد افراد در طول روز علايم خفيفي از آن را احساس کنند. دکتر نادر ميثاق متخصص داخلي و استاديار دانشگاه علوم پزشکي مشهد با بيان اين مطلب به خراسان مي گويد: در بيشتر موارد عملکرد مري مانع از بروز علايم «ريفلاکس» مي شود و عارضه خود به خود رفع مي شود اما اگر عملکرد مري مختل شده باشد علايم با شدت بيشتري بروز پيدا مي کند. بيشتر مبتلايان به «ريفلاکس» از علايمي مانند سوزش سردل و پشت جناغ سينه و احساس ترش کردن شديد شکايت دارند و گاهي اوقات افزايش ترشح بزاق نشان دهنده «ريفلاکس» است. اين علايم به التهاب ديواره مري منجر مي شود و هر قدر علايم شديدتر باشد، التهاب هم بيشتر مي شود. در درازمدت تماس اسيد معده با مري به ايجاد زخم منجر مي شود و مري که نمي تواند مانع از ورود اسيد معده شود، به ترميم زخم مي پردازد. اما ادامه بيماري باعث وخيم تر شدن زخم مي شود و احتمال بروز سرطان مري افزايش پيدا مي کند. گاهي اوقات سوزش سردل در درازمدت به درد شديد پشت قفسه سينه تبديل مي شود و همين جاست که «ريفلاکس» با بيماري قلبي اشتباه گرفته مي شود. معمولا درد ناشي از «ريفلاکس» و زخم ناشي از آن با درد عوارض قلبي تفاوت هايي دارد. درد ناشي از عوارض قلبي با فعاليت بدني بيشتر مي شود، به دست چپ و فک منتشر مي شود و چند دقيقه بيشتر طول نمي کشد. در صورتي که درد ناشي از «ريفلاکس» ممکن است در زمان استراحت عود کند و حتي بيمار را از خواب بيدار کند، اين درد با خوردن آب يا آنتي اسيد رفع مي شود.

از سوي ديگر ممکن است «ريفلاکس» علايم مبهمي به همراه داشته باشد. گاهي بيمار با سرفه هاي مزمن و تحريکي مراجعه و تصور مي کند آسم دارد. در صورتي که ورود ترشحات مري به حنجره و راه هاي تنفسي باعث سرفه و مشکلات تنفسي بيمار شده و وي به «ريفلاکس» مزمن مبتلاست. بنابراين دسته بزرگي از علايم اختصاصي و غيراختصاصي در تشخيص عارضه «ريفلاکس» به پزشک در تشخيص بيماري کمک مي کند.

در بسياري از موارد برخي عوامل باعث تشديد عارضه «ريفلاکس» مي شود. خوردن غذاهاي سنگين، حجيم، پرچرب و آبکي و پرادويه، مصرف مايعات محرک، مصرف سيگار و مشروبات الکلي از مهم ترين دلايل تشديد «ريفلاکس» است. هم چنين چاقي و گذراندن دوره بارداري در بروز عارضه موثر است. در دوران بارداري افزايش ترشح هورمون ها و فشار مکانيکي که رحم بر دستگاه گوارش وارد مي کند، ممکن است به تشديد علايم عارضه منجر شود. خانم هاي چاق باردار بيش از ديگران در معرض ابتلا به اين عارضه قرار دارند. از سوي ديگر اختلالات حرکتي مري، انسداد راه هاي خروجي معده به علت ايجاد زخم و يا تومور هم ممکن است باعث بروز«ريفلاکس» شود.

به گفته وي بهترين راه تشخيص اين عارضه «تست PH» است که طي آن دستگاهي داخل معده بيمار قرار داده مي شود و بيمار طي فعاليت روزانه آن را همراه دارد. اين دستگاه حجم PH انتهاي مري بيمار را پايش مي کند و ميزان PHرا زماني که بيمار دچار حمله ريفلاکس مي شود، ثبت مي کند. اين روش دقيق است اما به دليل تهاجمي بودن توصيه نمي شود. روش ديگر «تست درماني» است که طي آن معاينات باليني و گرفتن شرح حال بيمار به پزشک در تشخيص بيماري «ريفلاکس» کمک مي کند. اگر علايم بيمار با مصرف آنتي اسيد و مايعات برطرف شد، تشخيص «ريفلاکس» قطعي است.

اين جراح عمومي درباره شيوه هاي درمان «ريفلاکس» توضيح مي دهد: درمان «ريفلاکس» با يک سري دستورالعمل هاي ساده ميسر است.اجتناب از مصرف غذاهاي سنگين، حجيم و پرچرب، اجتناب از نوشيدن چاي پررنگ، قهوه، الکل و ترک سيگار اولين راهکار است. سپس به بيمار توصيه مي شود حجم غذاي خود را کم کند و در دفعات بيشتري غذا بخورد، ۳ ساعت قبل از خواب مايعات ننوشد و بعد از شام دراز نکشد.کاهش علايم بيماري نيز با مصرف داروهاي آنتي اسيد مثل شربت «هيدروکسي آلومينيوم» و «منيزيم» امکان پذير است. اگر بيمار نيم ساعت قبل از خواب از اين شربت مصرف کند، از حملات «ريفلاکس» در خواب پيشگيري کرده است.در موارد شديدتر، داروهاي کاهش دهنده اسيد معده مثل «رانيتيدين»، «امپرازول» توسط پزشک تجويز مي شود. گاهي داروهايي که انقباضات مري را تشديد مي کند و مانع بازگشت اسيد به مري مي شود مانند «متوکلوپراميد» و «زامپريدون» بايد تجويز شود. تاکيد مي کنيم که اين داروها زماني توسط پزشک تجويز مي شود که عارضه «ريفلاکس» در بيمار به تشخيص قطعي رسيده باشد و همراه با توصيه هايي براي تغيير سبک زندگي به بيمار ارائه شود. توصيه هايي مثل اصلاح رژيم غذايي و رعايت نکاتي که باعث تشديد ريفلاکس مي شود، کاهش وزن در افراد چاق و بلند بودن بالش زير سر در رفع عارضه موثر است.

گاهي اوقات «ريفلاکس» در اثر اختلالات عملکردي مري رخ مي دهد. مبتلايان به فتق ديافراگمي و اختلالات حرکتي مري ممکن است براي درمان عارضه به عمل جراحي نياز پيدا کنند. وي با اشاره به اين که مهم ترين و جدي ترين عارضه «ريفلاکس» زخم مري است، مي گويد: در واقع تماس مداوم اسيد معده با مخاط مري در درازمدت باعث ايجاد زخم مري، تنگي مري و اختلال در بلع مي شود و در درازمدت عوارض ريوي و تنفسي ايجاد مي کند. نکته اين جاست که اگر «ريفلاکس» مزمن باشد و طي ساليان متمادي درمان نشود و بيمار چند عامل خطر ديگر مانند مصرف سيگار و الکل طي سال هاي طولاني را داشته باشد، ممکن است به زخم مري مبتلا شود، از آن جا که هرجا زخم مزمن وجود داشته باشد، امکان بروز سرطان هم وجود دارد درباره اين بيماران هم گفته مي شود که در معرض سرطان مري قرار دارند زيرا زخم مزمن مري به علت تحريکات بيش از حد دچار تغيير ژنتيکي مي شود و به صورت بي رويه تکثير پيدا مي کند و با تغيير ماهيت سلولي در درازمدت به تومور تبديل مي شود. معمولا در «ريفلاکس» هاي عادي و در بيشتر موارد زخم مري ايجاد نمي شود و افراد نبايد تصور کنند به علت داشتن علايم خفيف «ريفلاکس» به سرطان مري مبتلا مي شوند زيرا فقط «ريفلاکس» مزمن و طولاني مدت است که طي آن سوزش سردل به درد شديد تبديل و سپس به احساس اختلال در بلع منجر مي شود. بنابراين توصيه ما اين است که «ريفلاکس» مزمن را جدي بگيريد و درصدد درمان آن توسط پزشک متخصص برآييد زيرا يکي از انواع سرطان هاي مري که قابل پيشگيري است، سرطان هايي است که ناشي از ريفلاکس مزمن است.