کيسه صفرا اندامي است در دستگاه گوارش که زير کبد و بعد از دوازدهه (اثني عشر) قرار دارد. وظيفه کيسه صفرا نگه داري مايع زردرنگ صفراست. اين مايع به هنگام ورود غذا به معده از طريق کبد ترشح مي شود، قسمتي از آن به روده ريخته مي شود و قسمتي به کيسه صفرا انتقال مي يابد. ترکيب اصلي صفرا کلسترول ، بيلي روبين و نمک هاي صفراوي است. گاه عملکرد کيسه صفرا به دلايلي دچار اختلال مي شود که از اين اختلالات مي توان به بروز سنگ کيسه صفرا، سنگ مجراي صفراوي و التهاب کيسه صفرا اشاره کرد که هر سال ميليون ها نفر را در جهان مبتلا مي کند. براي اطلاعات بيشتر درباره نحوه عملکرد کيسه صفرا و بيماري هاي آن با يکي از متخصصان گفت وگويي انجام داده ايم که از نظرتان مي گذرد.

سنگ هاي صفراوي

صفرا مايعي زردرنگ است که طعم تلخي دارد و گاه به دلايلي ته نشين مي شود و سنگ صفرا شکل مي  گيرد. در برخي موارد ممکن است تعداد اين سنگ ها به ۴۰ تا ۵۰ عدد برسد. گاهي اين سنگ ها جلوي مجراي ترشح آن را مي گيرد و ايجاد درد و ناراحتي مي کند. گاهي نيز ممکن است صفرا تنبل شود که در اين صورت بايد از موادي استفاده کرد که کيسه صفرا را منقبض کند تا ترشح آن بيشتر شود.به داروهايي که به اين منظور استفاده مي شود، «صفرا بر» مي گويند. در طب قديم موادي مانند سکنجبين، رب غوره، انار، تخم کاهو، گل نيلوفر آبي، زرشک، آلو بخارا، کاسني، نارنج و شربت ليمو جزو مواد صفرابر محسوب مي شد.بايد گفت سنگ هاي صفراوي بلورهايي است که حدود ۸۰درصد آن ها از نوع کلسترول و ۲۰درصد آن از نوع رنگدانه اي (پيگمانته) است.

بعضي از عوامل مستعدکننده ايجاد سنگ هاي صفراوي

۱ - چاقي ۲ - کاهش وزن سريع

۳ - هورمون هاي جنسي زنانه، استروژن (جنسيت)

۴ - بيماري هاي روده کوچک و کبد ۵ - افزايش سن ۶ - کاهش تحريک کيسه صفرا ۷ - کاهش ترشح اسيد صفراوي

۸ - رژيم غذايي پرچرب و يبوست ۹ - نداشتن فعاليت جسمي ۱۰ - داروهاي کاهش دهنده کلسترول

دکتر همايون واحدي فوق تخصص گوارش با اشاره به اين که وقتي غذاي چرب مي خوريم کيسه صفرا منقبض مي شود و صفرا را به داخل روده مي فرستد، به خراسان مي افزايد: پس از گذشت چند ساعت از مصرف غذا وقتي غذا از معده تخليه مي شود و داخل روده قرار مي گيرد، روند هضم آن به خصوص چربي ها از طريق صفرا ادامه مي يابد. عملکرد لوزالمعده باعث ترشح صفرا مي شود که اين امر در هضم چربي، پروتئين و قندها بسيار موثر است. در واقع ترشح صفرا براي هضم چربي الزامي است و در صورت بسته شدن مجراي صفرا و ريخته نشدن آن به داخل روده، چربي به خوبي جذب نمي شود.

وي مي افزايد: گاهي به دليل التهاب کيسه صفرا و ايجاد سنگ کيسه صفرا بايد آن را با عمل جراحي بيرون بياوريم.وي افزود: اين سنگ سازي تا حدي جنبه ارثي دارد. به عنوان مثال، ۴۰درصد از مردم آمريکاي جنوبي دچار سنگ صفرا مي شوند. به طور متوسط در اروپا و آمريکاي شمالي و ايران نيز ۱۰ تا ۱۲درصد مردم در سنين بالاي ۵۰سال، دچار سنگ صفرا مي شوند.اين اختلال صفراوي بيشتر در خانم ها ديده مي شود و هر چه وزن بيشتر باشد، احتمال ايجاد سنگ صفرا بيشتر است. به طور کلي در خانم ها، علت سنگ سازي بيشتر هورموني است، زيرا هورمون ها در ايجاد سنگ دخالت دارد. يک سري عوامل مانند عفونت، انگل يا هر نوع انسدادي در مجراي صفرا ممکن است باعث سنگ سازي  شود.وي گفت: به التهاب و عفونت در داخل کيسه صفرا، التهاب کيسه صفراوي گفته مي شود که در صورت تشخيص در مرحله اوليه با انجام عمل جراحي بيمار به سرعت بهبود مي يابد و تا ۹۵درصد موارد هم هيچ عارضه اي به همراه ندارد. بيماري خوني مانند سيروز نيز در ايجاد سنگ نقش دارد. اين فوق تخصص گوارش به علايم سنگ کيسه صفرا اشاره کرد و گفت: درد شديد در قسمت راست و بالاي شکم ممکن است از علايم سنگ کيسه صفرا باشد. بيمار ممکن است تب کند. در مواردي نيز فرد به خصوص اگر سنگ در داخل مجرا باشد، مستعد به يرقان خواهد بود. وي بر اهميت رعايت رژيم غذايي سالم و بدون چربي مضر، حفظ وزن و فعاليت جسمي تاکيد کرد و افزود: اين نکات را بايد جدي گرفت زيرا با بروز سنگ، ديگر رعايت نکات ياد شده موثر نخواهد بود. بروز اين مشکل در کودکان مي تواند به علت زمينه بيماري هاي خوني، همراه با سيروز ارثي يا کم خوني داسي شکل باشد.